Ο Δίολκος υπήρξε ένα από τα πιο πρωτοποριακά τεχνικά έργα του αρχαίου κόσμου. Ήταν ένας λιθόστρωτος διάδρομος, ειδικά διαμορφωμένος για τη μεταφορά πλοίων διαμέσου του Ισθμού της Κορίνθου, από τον Σαρωνικό προς τον Κορινθιακό Κόλπο και αντιστρόφως. Αντί να πλέουν τα πλοία γύρω από την επικίνδυνη νότια Πελοπόννησο, μπορούσαν να συρθούν πάνω σε ξηρά, εξοικονομώντας χρόνο και αποφεύγοντας κινδύνους.
Χρονολόγηση και Κατασκευή
Ο Δίολκος κατασκευάστηκε πιθανότατα στις τελευταίες δεκαετίες του 7ου αιώνα π.Χ. ή στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ., κατά την εποχή της τυραννίας του Περίανδρου στην Κόρινθο. Πολλοί σύγχρονοι μελετητές, όπως ο Georges Raepsaet (2002), αποδέχονται αυτή τη χρονολόγηση με βάση τόσο τα στρωματογραφικά δεδομένα όσο και το γενικό πλαίσιο της τεχνολογικής ανάπτυξης στην Κόρινθο εκείνη την εποχή.
Η δομή του Δίολκου αποτελείτο από μεγάλες ασβεστολιθικές πλάκες, επεξεργασμένες με αυλακώσεις (ράγες) πλάτους περίπου 1,5 μέτρων, οι οποίες καθοδηγούσαν τα ειδικά τροχήλατα οχήματα (ίσως ξύλινα πλατφόρμες ή βάσεις) πάνω στα οποία τοποθετούνταν τα πλοία. Το συνολικό μήκος του Δίολκου εκτιμάται σε περίπου 6-8 χιλιόμετρα, ανάλογα με την ακριβή χάραξη που ακολουθούσε.
Τεχνικά Χαρακτηριστικά
Η χάραξη του Δίολκου ξεκινούσε από τον αρχαίο λιμένα Κεγχρεών στον Σαρωνικό και κατέληγε στον λιμένα του Λεχαίου στον Κορινθιακό. Το έδαφος ακολουθεί ελαφριά κλίση, κάτι που απαιτούσε ιδιαίτερη φροντίδα στην ευστάθεια των αυλακώσεων. Σύμφωνα με την αρχαιολογική μελέτη του Raepsaet, η κλίση σε κάποια σημεία φτάνει το 6%, κάτι που καθιστούσε τη μεταφορά δύσκολη αλλά εφικτή με τη χρήση ισχυρών ζώων έλξης ή πολλών ανθρώπων.
Χρήση και Λειτουργία
Ο Δίολκος χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα τουλάχιστον έως τον 1ο αιώνα μ.Χ., όπως δείχνουν τα κατάλοιπα και η αρχαιολογική τεκμηρίωση. Η μεταφορά αφορούσε κυρίως μικρά πλοία ή μεσαίου μεγέθους πολεμικά σκάφη (τριήρεις), τα οποία μπορούσαν να τοποθετηθούν σε κινούμενες βάσεις. Η μέθοδος αυτή εξυπηρετούσε τόσο εμπορικούς σκοπούς όσο και στρατιωτικές μετακινήσεις σε περιόδους πολέμου. Η χρήση του ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη σε εποχές κατά τις οποίες η θαλάσσια πορεία γύρω από το Ακρωτήριο Μαλέας θεωρούνταν επικίνδυνη.
Αρχαιολογικά Δεδομένα και Ανασκαφές
Η πρώτη επισήμανση καταλοίπων του Δίολκου έγινε από τον Νικόλαο Βερνάρδο το 1883. Ωστόσο, η σημαντικότερη ανασκαφική έρευνα πραγματοποιήθηκε από την αρχαιολόγο Ντόρα Κατσωνοπούλου και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, φέρνοντας στο φως εκτεταμένα τμήματα του διαδρόμου.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα στην περιοχή της Ποσειδωνίας, όπου διακρίνονται καθαρά οι παράλληλες αυλακώσεις στις ασβεστολιθικές πλάκες. Έχει τεκμηριωθεί επίσης η ύπαρξη χώρων στάθμευσης, αλλαγής κατεύθυνσης και πιθανής συντήρησης των πλοίων. Σύμφωνα με τη δημοσίευση του Raepsaet στο Bulletin de Correspondance Hellénique (2002), η συνολική δομή του Δίολκου μαρτυρεί επίπεδο μηχανικής και οργάνωσης εφάμιλλο των ρωμαϊκών οδοποιητικών έργων.
Σημερινή Κατάσταση και Προστασία
Τμήματα του Δίολκου είναι σήμερα ορατά, ιδιαίτερα κοντά στην Ποσειδωνία και στις εκβολές του Ισθμού. Έχουν αναληφθεί αρκετές προσπάθειες αποκατάστασης και προστασίας από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας, ιδιαίτερα λόγω των φθορών που έχουν προκληθεί από τη διέλευση πλοίων και την υποσκαφή της κοίτης του Ισθμού. Παράλληλα, διεθνείς και ελληνικοί επιστημονικοί οργανισμοί έχουν εκφράσει ανησυχία για την ανάγκη ανάδειξης και διατήρησης αυτού του μοναδικού τεχνικού μνημείου.
Ενδεικτικές Πηγές:
Για πληρέστερη και επιστημονικά τεκμηριωμένη ανάλυση του θέματος, βλ. το άρθρο του Δρ. Απόστολου Ε. Παπαφωτίου: «Ο Δίολκος στον Ισθμό της Κορίνθου – Γεωμετρικά στοιχεία πλοίων» (18 Μαρτίου 2022). & Ο ΔΙΟΛΚΟΣ ΣΤΟΝ ΙΣΘΜΟ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ: Παραδείγματα κατασκευής και χρήσεως Διόλκων
Ο Δρ. Απόστολος Ε. Παπαφωτίου είναι διακεκριμένος ερευνητής, πολιτικός μηχανικός του Ε.Μ.Π. και οικονομολόγος του Ε.Κ.Π.Α., με πολυετή και πρωτογενή επιστημονική ενασχόληση με την ιστορία της Κορινθίας. Έχει αναδείξει πλήθος τεχνικών, αρχαιολογικών και κοινωνικοοικονομικών πτυχών της περιοχής μέσα από τεκμηριωμένα άρθρα και μελέτες, τα οποία ξεχωρίζουν για την αυστηρή μεθοδολογία, τη χρήση πρωτογενών πηγών και τη σύνδεση τεχνικής γνώσης με ιστορική ανάλυση.
Άλλες πηγές:
Raepsaet, Georges (2002). “Le Diolkos de l’Isthme de Corinthe. Son tracé, sa structure.” Bulletin de Correspondance Hellénique, 126(1), 233–256.
Πέππας, Ανδρέας (2006). “Ο Δίολκος του Ισθμού της Κορίνθου: Τεχνική και Ιστορική Μελέτη.” Πελοποννησιακά, Τόμος ΝΗʼ.
Wheeler, M. (1959). Roman Art and Architecture. Thames and Hudson.
Κουρτάσα, Άννα (2019). “Η έρευνα για τον Δίολκο και η προστασία του σήμερα.” Δελτίο Εταιρείας Κορινθιακών Σπουδών, Τόμος ΙΓ’.
Πώς θα πάτε